• slike • grafike • crteži • primenjena umetnost •
postavka izložbe u holu i velikoj sali
29. decembar 2009 - 31. mart 2010.
•
SEĆANJE NA KARLA NAPRAVNIKA
(Humpolec, 24.8.1909 – Golnik, 25.9.1957)
U Gradskom muzeju Vršac se u bogatoj likovnoj zbirci čuvaju brojni radovi Karla Napravnika, koji je, jedno relativno kratko vreme radio kao kustos Umetničkog odeljenja i konzervator ovog muzeja. Radi se, zapravo o većem broju crteža, ilustracija za knjige, scenografija, nacrta za kostime i jednom broju slika, koje ukupno predstavljaju najbogatiji zbir dela Napravnika u nekoj muzejskoj ustanovi, mimo porodične kolekcije. Većinu ovih dela autor poklanja muzeju pred sam kraj života, odnosno pre 1957. godine. Ove godine, u znak sećanja, Gradski muzej Vršac ima čast i zadovoljstvo da svečano obeleži stogodišnjicu rođenja velikog slikara.
Karlo Napravnik je rođen u Humpolecu (Češka) 24. avgusta 1909.godine. U Vršac je došao još kao dete. U ovom gradu zavšava i gimnaziju. Zatim se upisuje na Kraljevsku umetničku akademiju u Zagrebu 1928, na slikarski odsek. Nakon uspešnog završetka studija, upisuje dva semestra „specijalne slikarske škole”, kod profesora Marina Tartalje. Sa ciljem da se dalje usavršava, odlazi na putovanja po Italiji i Austriji.
Profesionalnu karijeru počinje 1937. godine u Beogradu kao crtač saradnik u redakciji dnevnog lista Vreme, ali i kao saradnik u listu Sport. Jedno vreme živi u Subotici, a od oslobođenja je ponovo u Vršcu, gde do marta 1951. radi kao crtač u Gradskom odboru AGITPROP-a. Od juna 1951. zaposlen je u tadašnjem Narodnom muzeju gde vodi poslove Umetničkog odeljenja.
Izlagao je u Beogradu 1934, 1935. i 1936. a samostalno u Vršcu 1947. i 1953. godine. Učestvuje i na izložbama vojvođanskih umetnika u Novom Sadu, kao i na izložbama likovnih umetnika Banata u Kikindi, Zrenjaninu, Pančevu i Vršcu.
Pored izložbene aktivnosti, nakon Drugog svetskog rata, Napravnik se posvetio i radu u vršačkom pozorištu „Sterija”, gde je dugo godina bio honorarni scenograf i kostimograf.
Za izdavače Matica srpska, Bratstvo – Jedinstvo, Libertatea i Lumina, opremio je likovno preko 200 knjiga, mahom od 1947. do 1957. godine (korice, omoti, ilustracije).
Posle duge i teške bolesti, Karlo Napravnik umire u bolnici na Golniku (Slovenija) 25. septembra 1957. godine. Sahranjen je u Vršcu na pravoslavnom groblju.
Gradski muzej Vršac, izuzetno angažovan povodom proslave 150 godina od rođenja slikara Paje Jovanovića, obeležiće i stogodišnjicu rođenja Karla Napravnika. Tim povodom pripremljena je izložba na kojoj su predstavljena dela do sada nepoznata, retko prezentovana očima javnosti - slikarski radovi, skice za scenografska rešenja, nacrti za kostime, crteži, grafike, skice za plakate, karikature...
Izložbu prati monografija koja obuhvata biografiju Napravnika, kategorizaciju i analizu dela, hronologiju, odabrane biografije savremenika, popis dela u muzejskim zbirkama i drugim kolekcijama, popis likovno opremljenih knjiga, spisak izložbi i reprodukcije. Autor monografije je Dragana Kuručev, kustos, istoričar umetnosti Gradskog muzeja Vršac, recenzent je Ljubica Miljković, muzejski savetnik, istoričar umetnosti Narodnog muzeja u Beogradu, dok su se za likovni izgled pobrinuli Javor Rašajski, slikar, član Opštinskog veća zadužen za kulturu i Ivan Kalnak, tehnički urednik. Štampanje knjige finansirali su Opština Vršac i Sekretarijat za kulturu AP Vojvodine.
Sveukupni rad Napravnika ogleda se u širini raznolikosti tehnika i interesovanja, kojima je bio zaokupljen u svom profesionalnom delovanju. Ukupan broj dela prelazi cifru od 2 100 radova.Osim klasičnog slikartva u tehnici ulja na platnu, gvašu, akvarelu, gde ostavlja preko 150 dela, svestranost autora ogledala se i na drugim terenima likovne umetnosti.
Radovi u tehnici ulja na platnu potiču od vremena pre studija do pedesetih godina 20. veka. Na njima je čitljiva geneza slikarskog usavršavanja, od početničkih radova do usvojenog izverziranog i prepoznatljivog „napravnikovskog” likovnog rukopisa. Slikarsko artikulisanje u tom smislu jasnije je počelo u doba studiranja na prestižnoj zagrebačkoj likovnoj Akademiji, osobito na časovima omiljenog profesora Tartalje. Pouke koje je tada prihvatio pratiće ga tokom dugugodišnje umetničke prakse.
Tematski su posebno zanimljivi i dragoceni portreti koje je ostavio u svom radu. Tu se mogu pomenuti portreti Feliksa Milekera, Boška Tokina, Rastka Rašajskog...Oni predstavljaju danas „žive beleške” intelektualne elite grada. U privatnoj kolekciji danas se mogu, između ostalog, naći i vrsni portreti roditelja, kao i nekoliko izuzetnih autoportreta.
Takođe, neki od pejsaža, slikanih uspomena na gradove Makarsku (Makarska, Put u Makarsku, posle 1930), Vršac (Izgradnja stadiona, Vršački motiv iz 1946, Saborna crkva u Vršcu, Velika promenada), Suboticu (Subotica pod snegom iz 1935, Ulica u Subotici), interesantnih po svom rešenju i vizuri, mogu slobodno, mimo slikarskog doživljaja, danas poslužiti kao svedok nekog prošlog vremena.
Slike na papiru, za razliku od slika u tehnici ulja, pokazuju već izvesnu dozu nešto slobodnije interpretacije. Pored ustaljenih motiva, javljaju se sada teme manje uslovljenog sadržaja, a paralelno sa tim i nešto liberalnije izvedebe. To su radovi pod nazivom: Serenada, Rastanak, Razgovor, Odmaranje, Devojka sa gitarom, Igračice, U duetu, Posle kupanja, Usamljenost, koji se neka vrsta „sećanja” na Pikasa. U tom istraživačko – egzekutorskom smislu, takođe je interesantan i jedan broj radova iz serijala slovenačkih pejzaža - Soča, Nabujala Soča, Kupači na Soči...
Grafike, koje pretežno radi od 1931. do 1933. godine, vezane su tematski za socijalnu umetnost i intimizam. U tom vremenski kratkom intervalu, kada još boravi na studijama i specijalnoj likovnoj praksi, on nesumnjivo iskazuje snagu invencije da u aktuelnom trenutku, ravnopravno sa kolegama, u grafici predstavi svoj izuzetan potencijal. Tek se nakon završetka Drugog svetskog rata bavi monotipijom, a zatim ponovo i linorezom. Tada se na linoreznom otisku Vizija pojavljuje i jedno evidentno interesovanje za fantastiku.
Dela pod nazivima Vikend, U budoaru, Bez posla, Tegljači brodova, U besposlici, Radničko veselje, Ulične dame, Kafana, Kupe treće klase, Kartaroš, Kuće na primorju, Obed u prirodi, Idila, sjajni su primerci grafičkog istraživanja autora.
Crteži u umetničkoj zaostavštini, počevši od krokija i crteža po prirodi, iz vremena studiranja, sve do gotovih, završenih radova, prednjače po brojnosti. Teme su različite, od akta i portreta, do pejzaža iz Slovenije, prizora Dubrovnika, vršačkih urbanih motiva...Tehnike koje koristi su tuš, sepija, olovka, ili njihove kombinacije.
Impozantan opus ilustracija za knjige, naslovne strane, mahom u izdanju Matice srpske, ukazuje na njegovu, pre svega, crtačku umetničko – individualnu snagu, sigurnu ideju i inventivnost u realizaciji. Svežina ovih skica za ilustrovanje najrazličitijih knjiga, pleni i danas svojom jezgrovitom, efikasnom egzekucijom. Od uspešnijih radova svakako treba pomenuti skice za knjige Safo (Alfons Dode), Gospođa de Monsoro (Aleksandar Dima), Lopov (Leonid Leonov), Nana (Emil Zola), Doktor Bradli se seća (Frensis Bret – Jang), Salamba (Gustav Flober), Beli rog (I. A. Jefremov)...
Takođe, svežinom, humorom i idejom nepogrešivo se za ime Napravnika vezuju brojne karikature koje i sada možemo naći u novinama za koje je nekad radio – Vreme i Sport.
Serijali skica za pozorišnu scenografiju i kostim deo su bogate, inventivne prakse Napravnika. Ove se skice, zajedno sa karikaturama i opremom za knjige mogu čak povezati u jednu, vizuelno i ikonografski blisku celinu.
Liriku u likovnom rukopisu, u definiciji linearnog istraživanja, gde je Napravnik bio zaista nenadmašan, davno su zapaziili još njegovi savremenici i stručnjaci. Bezbroj crteža – pejzaža gradskog jezgra Vršca, Dubrovnika, skica za opremu knjiga, izmaštanih vizija, ali i skica kostima, plakata i scenografskih rešenja, sadrže upravo jednu notu karakteristične lirike, koja će ga neprekidno pratiti.
Po odrednicama stilske realizacije, Napravnik se našao na terenu impresionizma, intimizma, poetskog realizma, ekspresionizma, a kasnije fantazije, nadrealizma i apstrakcije. Svoje uporište, ipak, najčešće nalazi u ekspersivnim egzekucijama, tako da one gotovo čine jedan definisani „napravnikovski” prepoznatljiv likovni rečnik.
Najveći broj dela Karla Napravnika danas se čuva u porodičnoj kolekciji u Beogradu i Gradskom muzeju Vršac. Izvestan broj radova može se naći u NP „Sterija” u Vršcu, Muzeju savremene umetnosti u Beogradu, Narodnom muzeju u Nišu, Galeriji Matice srpske u Novom Sadu i mnogim privatnim kolekcijama.
