MEDALJE IZ ZBIRKE GRADSKOG MUZEJA VRŠAC

Da li ste se ikad zapitali šta Vam govore novac ili medalja jedne zemlje? Pogledajte i eto vam priče! Na maloj najčešće okrugloj pločici od metala veštom rukom medaljera predstavljeni su vladari, grbovi, istorijske scene, gradovi, zdanja, značajni događaji, ličnosti - istorija jedne zemlje i njenog naroda.

Medalja je kružna ili ovalna metalna pločica najčešće ukrašena sa obe strane. Pravougaona i četvrtasta kao i jednostrana medalja naziva se plaketom. Medalja se pojavila u periodu renesanse, u prvoj polovini XV veka u Italiji. Njen tvorac je slikar Antonio Pisano, zvani Pisanello. On je izradio prvu livenu medalju u čast posete vizantijskog cara Jovana VIII Paleloga Ferari krajem 1438. godine inspirisan rimskim carskim medaljonima. Od tada medaljerska umetnost ulazi u modu a medaljeri postaju najučeviniji umetnici. Od XVI-XVIII veka medalja uglavnom ima memorijalni kartakter – afirmišu se krunisanja, opsedanja gradova, bitke, vojskovođe u baroknom umetničkom pravcu.

U XIX veku počela je primena medalje i kao priznanja - nagradne i jubilarne medalje istaknutim ličnostima, institucijama, organizacijama. Barok smenjuju drugi umetnički stilovi: rokoko, bidermajer, neoklasicizam do individualnih stilova XX veka i savremenog medaljerstva.

Zbirka medalja i plaketa u Gradskom muzeju u Vršcu započela je sa formiranjem u zadnjoj deceniji XIX veka. Nastala je najvećim delom poklonima pojedinaca, udruženja, raznih odbora kao i samih vlasnika medalja. Obuhvata hronološki raspon od prve polovine XVIII veka do savremenog doba. Podeljena je u okviru tri odeljenja muzeja: Numizmatičkog, Istorijskog i Etnološkog.

Najbrojnije medalje koje se i prezentuju na ovoj izložbi pripadaju rasponu od prve polovine XVIII do druge decenije XX veka – periodu Habsburške, odnosno Austrougarske Monarhije od 1867 - 1918. Prema događajima koje ilustruju medalje su podeljene na: istorijske (odnose se na važne političke, kulturne i društvene događaje vezane za dugu vladavinu dinastije Habsburgovaca od Marije Terezije do Franje Josifa); jubilarne (ilustruju jubileje istaknutih pojedinaca, društava i organizacija; izložbene (prikazuju različite tematske izložbe održane širom Monarhije); nagradne (dodeljene istaknutim pojedincima i različitim organizacijama za izuzetne zasluge u različitim delatnostima).

Natpisi na izloženim medaljama su na latinskom, nemačkom iitalijanskom i mađarskom jeziku. Dvojezični natpis (nemačko - mađarski) javlja se na izložbenoj medalji iz Novog Sada 1875. godine. Samo jubilarna medalja posvećena stogodišnjici rođenja Save Tekelije iz 1861. godine napisana je na narodnom jeziku. Medalje su signirali čuveni bečki medaljeri XIX veka (A. Scharff, C. Radnitzky, W. Pittner i drugi) kao i Beck Fülőp najpoznatiji medaljer iz Budimpešte.

Na izložbi je posebno prezentovana serija nagradnih medalja kojima su nagrađeni pojedinci i društva iz Vršca i okoline za svoje znamenite proizvode (svilu, vino, vinarske sprave) na izložbama širom Monarhije od Beča 1839. godine do Budimpešte 1896. godine. Njima su priključene i jubilarne medalje istaknutih pojedinaca koje su obeležile kulturu i privredu regiona (F. Mileker, Sava Tekelija, Ignjat i Đorđe Vajfert). Najzad, predstavljena je izložba grada Vršca i vršačkog sreza 1902. godine. Ovom izložbom Vršac je pokazao visok nivo privrednog i kulturnog razvoja i blisku povezanost sa mnogim narodima u tadašnjoj Monarhiji.


Poljoprivredna i privredna
izložba u Beču, 1890. godine

Državna izložba u
Budimpešti, 1885. godine

Izložba grada Vršca i
vršačkog sreza, 1902. godine

Medalja Mađarskog numizmatičkog
društva MILLEKER BÓDOG
Feliks Mileker 1901. godine