Istorija zdravstvene kulture

JUGOISTOČNOG BANATA

Posle „Velike apoteke”, kako je nazvana prva, 27. februara 1821. godine otvorena je druga po redu apoteka „Kod Svetog trojstva”, u današnjoj ulici Žarka Zrenjanina. Njen osnivač je Anton Šilder, a kasnije vlasnik Jozef Hercog. Treća apoteka „Kod Božjeg oka” otvorena je tek juna 1878. godine, a ubrzo Sebastijan Strah otvara i četvrtu „Kod ugarskog kralja Svetog Stevana”, 1885. godine. U to vreme na 6.000 stanovnika Vršac ima po jednu apoteku, odnosno, ukupno četiri.

Pored postojeće četiri apoteke 1920. godine je otvorena apoteka „Kod belog krsta”, Mihajla Jovanovića, a 1933. godine apoteka „Higija”, Đure Gerdeca. Svih šest apoteka radi do oslobođenja Vršca, 1944. godine, a onda neke odmah, a neke 1949. godine prelaze u društvenu svojinu. Kao prva apoteka u Vojvodini u društvenoj svojini otvorena je u Vršcu 5.12.1944. godine „Vojna apoteka”, koja kasnije menja naziv u „Narodna apoteka”. Počev od 1961. godine sve apoteke spojene su u jednu ustanovu, a 1968. godine ulaze u sastav Medicinskog centra „Anđa Ranković”.

Prilozima građana 1774. godine otvorena je u porti Saborne crkve srpska bolnica kojom upravlja crkvena opština. Vršački trgovac, Vasa Dimitrijević, testamentom ostavlja za bolnicu zgrade 5.000 forinti, čime je obezbeđeno njeno izdržavanje. Kasnije, 1803. godine, Magistrat je kupio zemljište za novu srpsku bolnicu u Zmaj Jovinoj ulici.

Epidemija kuge naterala je vlasti da 1740. godine imenuju zdravstveni odbor koji deluje i kasnije. Oko sredine 18. veka spominje se i postojanje nemačke opštinske bolnice „Kod neporočne Marije”. 1760. godine u Vršcu radi kao distriktski lekar Klaudije Majer i privatni hirurg Kilijan Vekman. Kao zaveštanje jednog građanina iz 1766. godine otvoren je sirotinjski dom – sada u ulici Nikite Tolstoja 1 (nekadašnja Ljubljanska), zgrada u kojoj kasnije radi nemačka bolnica.

Podvodni teren i močvarno zemljište bili su, pored ostalog, uzrok bolesti, epidemija i povećane smrtnosti stanovništva. Prema izveštaju hirurga Johana Latnera iz 1739. godine, tih godina u Vršcu i okolini harala je kuga. Za vreme Mersijeve uprave u Banatu gradi se mreža kanala i odvodnjava podvodno zemljište, što utiče na poboljšanje zdravstvenih prilika u ovom delu Banata.

Godine 1840 – 1841 nemački esnafi sagradili su zgradu za esnafsku bolnicu (danas Nikite Tolstoja 3). Ukidanjem esnafa 1874. godine ova se bolnica pretvara u zanatlijsku bolnicu, a njom upravlja prva ujedinjena zanatlijska zadruga. U Vršcu 1849. godine deluje i vojna bolnica, koja se pominje i kasnije, sve do 1861. godine.

Još 1885. godine zaključeno je da se gradi nova bolnica jer postojeće ne zadovoljavaju potrebe stanovništva. Gradski fizik je na to, takođe, ukazivao više puta. Izgradnja nove bolnice je ipak odlagana zbog nedostatka sredstava.

U Čukur mali je 1915. godine podignuta zgrada namenjena prvobitno za sirotinjski dom. On se odmah, po završetku, koristi i kao stacionar za obolele od zaraznih bolesti. Posle Prvog svetskog rata u njoj je ruska bolnica Crvenog krsta iz Kišinjeva. Počev od 1922. godine u ovoj zgradi je javna gradska bolnica, a deluje u njoj do završetka Drugog svetskog rata.

Umesto brojnih i rascepkanih opštinskih i specijalizovanih ustanova udruživanjem se stvara medicinski centar sa ambulantno-dispanzerskom i bolničkom službom.

Uz zdravstvene ustanove u Vršcu počinje 1960. godine da radi i prva vojvođanska fabrika lekova „Hemofarm”. Godine 1975. otvorena je i nova fabrika, jedna od najmodernijih u zemlji.

Već od prve polovine 19. veka razvija se i veterinarska medicina.

Godine 1893. osniva se i u Vršcu društvo pristalica prirodnog lečenja koje propagira terapiju suncem, vodom i vazduhom. Ono pokreće i osnivanje sanatorijuma „Sanitas”, koji je otvoren 1912. godine, a deluje sve do 1944. godine. U toj zgradi je, potom, Gradska bolnica, sada u sastavu Zdravstvenog centra „Vršac”.